Uitleg economie havo · Samenwerken en onderhandelen
Samenwerken en onderhandelen
Mo en Sara maken samen een werkstuk. Als ze allebei meewerken, zijn ze allebei het meest tevreden. Toch doet geen van beiden iets. Hoe kan dat? In deze les zie je waarom samenwerken soms mislukt, en wat je eraan kunt doen: zelfbinding, een geloofwaardige dreiging, vertrouwen of een sociale norm. Ook leer je dat een spel soms twee evenwichten heeft.
Dit moet je kunnen
- Meerdere evenwichten
- Meeliften en zelfbinding
- Geloofwaardigheid en sociale normen
De theorie in het kort
Een spel in een tabel
Bij speltheorie kiezen twee spelers elk een strategie. Wat je krijgt, hangt ook af van wat de ander kiest. In een opbrengstenmatrix zie je per combinatie de opbrengst van beide spelers. Let op: meestal staat eerst de opbrengst van de speler links (de rijen).
Meeliften en zelfbinding
Bij een groepsopdracht profiteert iedereen van het werk van de ander. De punten hieronder geven aan hoe tevreden Mo en Sara zijn (eerste getal: Mo).
Meerdere evenwichten
Soms heeft een spel twee evenwichten. Mo en Sara willen samen werken, maar Mo wil naar de bibliotheek en Sara bij haar thuis.
Geloofwaardigheid en sociale normen
Een dreiging verandert alleen iets als die geloofwaardig is: het moet voor de speler die dreigt op dat moment ook echt het beste zijn om de dreiging uit te voeren. Pizzeria Bella dreigt met een prijzenoorlog als er een nieuwe pizzeria komt. Opent Napoli toch, dan verdient Bella met een prijzenoorlog € 2.000 per maand en met normale prijzen € 5.000. Bella voert de dreiging dus niet uit: het was bluf, en Napoli weet dat.
In de volledige les ook: Een dreiging beoordelen in een opbrengstenmatrix, Een norm kost nu, maar kan later opleveren.
Voorbeeld
Zo pak je een examenvraag aan
Examenvraag: Gebruik de eerste tabel van Mo en Sara. Mo en Sara beloven allebei in de klassenapp dat wie zijn deel niet doet, de klas trakteert. Dat kost 4 punten. Leg uit dat deze zelfbinding tot samenwerking leidt. (2p)
- Pas de opbrengsten aan: alleen bij ‘niet meewerken’ gaan er 4 punten af. Voor Mo: 8 wordt 4, 3 wordt −1. Voor Sara hetzelfde.
- Zoek opnieuw de beste keuze van Mo. Werkt Sara mee: meewerken 5 > niets doen 4. Werkt Sara niet mee: meewerken 1 > niets doen −1. Meewerken is nu dominant.
- Voor Sara geldt hetzelfde. Het nieuwe evenwicht: allebei meewerken (5 ; 5).
Antwoord dat alle punten krijgt: Door de belofte levert niet meewerken 4 punten minder op, waardoor meewerken voor Mo altijd beter is (5 > 4 en 1 > −1) (1p). Voor Sara geldt hetzelfde, dus het nieuwe evenwicht is dat ze allebei meewerken en allebei 5 punten krijgen (1p).
Belangrijkste begrippen
- Opbrengstenmatrix
- Tabel met per combinatie van keuzes de opbrengst van beide spelers.
- Dominante strategie
- Keuze die voor een speler altijd het beste is, wat de ander ook kiest.
- Evenwicht (Nash-evenwicht)
- Uitkomst waarbij geen speler in zijn eentje nog iets anders wil kiezen.
- Meerdere evenwichten
- Een spel met twee of meer evenwichten; spelers kunnen een voorkeur hebben voor een ander evenwicht.
- Meeliftersgedrag
- Profiteren van de bijdrage van anderen zonder zelf bij te dragen.
- Algemeen verbindend verklaren (cao)
- De overheid bepaalt dat een cao geldt voor alle werkgevers en werknemers in een bedrijfstak, ook voor wie niet meedeed aan het overleg.
- Niet-optimale uitkomst
- Uitkomst waarbij beide spelers beter af hadden kunnen zijn als ze hadden samengewerkt.
In de les staan nog 4 begrippen, die je oefent met de begrippentrainer.
Let op: meestal staat eerst de opbrengst van de speler links (de rijen).
Oefen dit onderwerp in de les
In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 22 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.