SlaagBaas

Uitleg economie havo · Concept markt

Producentengedrag

Een producent kiest hoeveel hij maakt (de afzet) en welke prijs hij vraagt. Dat hangt af van zijn doel en de marktvorm; op het examen zoek je het juiste punt in een grafiek of tabel en reken je de winst uit.

Dit moet je kunnen

  • Resultaat, doelstellingen en break-even
  • Prijs en afzet kiezen in grafiek of tabel
  • Prijsdiscriminatie, productdifferentiatie en duopolie

De theorie in het kort

Resultaat, kostendekking en toetreden

Het resultaat is totale opbrengst (TO = prijs × afzet) min totale kosten (TK = constante + variabele kosten). Positief: winst; negatief: verlies. Bij TO = TK is de producent kostendekkend; die afzet heet de break-even-afzet:

Doelstellingen

  • Maximale winst: grootste verschil tussen TO en TK.
  • Maximale omzet: de hoogste TO, ook als de winst dan lager is.
  • Marktaandeel: zoveel mogelijk verkopen tegen een lage prijs, maar zonder verlies (kostendekkend).
  • Kostendekking/break-even: geen verlies maken.

Integrale benadering: TO en TK

Bij volkomen concurrentie is de producent prijsnemer: de TO-lijn is een rechte lijn vanuit de oorsprong. Bij een monopolie kiest de producent zijn prijs en is de TO-lijn een bergparabool. Maximale winst: waar TO het verst boven TK ligt. Maximale omzet: hoogste punt van TO. Kostendekkend: snijpunt van TO en TK.

Marginale benadering: MO, MK, GO en GTK

MO (marginale opbrengst) is wat één extra product oplevert, MK (marginale kosten) wat het kost. GO (gemiddelde opbrengst) is de prijs: de GO-lijn is de vraaglijn. GTK zijn de gemiddelde totale kosten per product.

In de volledige les ook: Winst berekenen in de grafiek, Producentensurplus, Marktmacht gebruiken.

Voorbeeld

Zo pak je een examenvraag aan

Examenvraag: Mila is de enige limonadeverkoper op een festival en wil maximale winst. Op het festival betaalt ze € 200 voor de standplaats en kost elke beker haar € 2. De tabel geeft punten van haar GO-, MO-, MK- en GTK-lijn.

Afzet (bekers)100200300
GO (prijs)€ 5€ 4€ 3
MO€ 4€ 2€ 0
MK€ 2€ 2€ 2
GTK€ 4€ 3€ 2,67

Bepaal welke afzet en prijs Mila kiest, en hoe groot haar winst dan is. (3p)

  1. Voorwaarde voor maximale winst: MO = MK. In de tabel zijn MO en MK allebei € 2 bij 200 bekers. In de figuur is dat het snijpunt van de MO-lijn en de MK-lijn (1p).
  2. Prijs: ga bij 200 bekers recht omhoog naar de GO-lijn (de vraaglijn): € 4. Niet de € 2 bij het snijpunt: dat zijn de marginale kosten (1p).
  3. Winst per beker = GO − GTK = € 4 − € 3 = € 1. Winst = € 1 × 200 = € 200. In de figuur is dat de rechthoek tussen de GO-lijn en de GTK-lijn (1p).

Belangrijkste begrippen

Resultaat
Totale opbrengst min totale kosten: winst als het positief is, verlies als het negatief is.
Kostendekkend / break-even-afzet
Totale opbrengst is gelijk aan totale kosten; de afzet waarbij dat zo is, is de break-even-afzet.
Marginale opbrengst (MO)
De extra opbrengst van één extra verkocht product.
Marginale kosten (MK)
De extra kosten van één extra gemaakt product.
Gemiddelde opbrengst (GO) / gemiddelde totale kosten (GTK)
GO is de opbrengst per product, dus de prijs; de GO-lijn is de vraaglijn. GTK zijn de totale kosten per product. Winst = (GO − GTK) × afzet.
Producentensurplus
Voordeel van producenten: verschil tussen de marktprijs en de minimale prijs waartegen ze willen aanbieden.
Prijsdiscriminatie
Een aanbieder met marktmacht vraagt voor hetzelfde product verschillende prijzen aan verschillende groepen kopers.

In de les staan nog 2 begrippen, die je oefent met de begrippentrainer.

Veelgemaakte fout

Let op de eenheden op de as (bijvoorbeeld × 1.000).

Oefen dit onderwerp in de les

In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 22 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.

Alle onderwerpen van economie havo