Uitleg economie havo · Concept markt
Producentengedrag
Een producent kiest hoeveel hij maakt (de afzet) en welke prijs hij vraagt. Dat hangt af van zijn doel en de marktvorm; op het examen zoek je het juiste punt in een grafiek of tabel en reken je de winst uit.
Dit moet je kunnen
- Resultaat, doelstellingen en break-even
- Prijs en afzet kiezen in grafiek of tabel
- Prijsdiscriminatie, productdifferentiatie en duopolie
De theorie in het kort
Resultaat, kostendekking en toetreden
Het resultaat is totale opbrengst (TO = prijs × afzet) min totale kosten (TK = constante + variabele kosten). Positief: winst; negatief: verlies. Bij TO = TK is de producent kostendekkend; die afzet heet de break-even-afzet:
Doelstellingen
- Maximale winst: grootste verschil tussen TO en TK.
- Maximale omzet: de hoogste TO, ook als de winst dan lager is.
- Marktaandeel: zoveel mogelijk verkopen tegen een lage prijs, maar zonder verlies (kostendekkend).
- Kostendekking/break-even: geen verlies maken.
Integrale benadering: TO en TK
Bij volkomen concurrentie is de producent prijsnemer: de TO-lijn is een rechte lijn vanuit de oorsprong. Bij een monopolie kiest de producent zijn prijs en is de TO-lijn een bergparabool. Maximale winst: waar TO het verst boven TK ligt. Maximale omzet: hoogste punt van TO. Kostendekkend: snijpunt van TO en TK.
Marginale benadering: MO, MK, GO en GTK
MO (marginale opbrengst) is wat één extra product oplevert, MK (marginale kosten) wat het kost. GO (gemiddelde opbrengst) is de prijs: de GO-lijn is de vraaglijn. GTK zijn de gemiddelde totale kosten per product.
In de volledige les ook: Winst berekenen in de grafiek, Producentensurplus, Marktmacht gebruiken.
Voorbeeld
Zo pak je een examenvraag aan
Examenvraag: Mila is de enige limonadeverkoper op een festival en wil maximale winst. Op het festival betaalt ze € 200 voor de standplaats en kost elke beker haar € 2. De tabel geeft punten van haar GO-, MO-, MK- en GTK-lijn.
| Afzet (bekers) | 100 | 200 | 300 |
|---|---|---|---|
| GO (prijs) | € 5 | € 4 | € 3 |
| MO | € 4 | € 2 | € 0 |
| MK | € 2 | € 2 | € 2 |
| GTK | € 4 | € 3 | € 2,67 |
Bepaal welke afzet en prijs Mila kiest, en hoe groot haar winst dan is. (3p)
- Voorwaarde voor maximale winst: MO = MK. In de tabel zijn MO en MK allebei € 2 bij 200 bekers. In de figuur is dat het snijpunt van de MO-lijn en de MK-lijn (1p).
- Prijs: ga bij 200 bekers recht omhoog naar de GO-lijn (de vraaglijn): € 4. Niet de € 2 bij het snijpunt: dat zijn de marginale kosten (1p).
- Winst per beker = GO − GTK = € 4 − € 3 = € 1. Winst = € 1 × 200 = € 200. In de figuur is dat de rechthoek tussen de GO-lijn en de GTK-lijn (1p).
Belangrijkste begrippen
- Resultaat
- Totale opbrengst min totale kosten: winst als het positief is, verlies als het negatief is.
- Kostendekkend / break-even-afzet
- Totale opbrengst is gelijk aan totale kosten; de afzet waarbij dat zo is, is de break-even-afzet.
- Marginale opbrengst (MO)
- De extra opbrengst van één extra verkocht product.
- Marginale kosten (MK)
- De extra kosten van één extra gemaakt product.
- Gemiddelde opbrengst (GO) / gemiddelde totale kosten (GTK)
- GO is de opbrengst per product, dus de prijs; de GO-lijn is de vraaglijn. GTK zijn de totale kosten per product. Winst = (GO − GTK) × afzet.
- Producentensurplus
- Voordeel van producenten: verschil tussen de marktprijs en de minimale prijs waartegen ze willen aanbieden.
- Prijsdiscriminatie
- Een aanbieder met marktmacht vraagt voor hetzelfde product verschillende prijzen aan verschillende groepen kopers.
In de les staan nog 2 begrippen, die je oefent met de begrippentrainer.
Let op de eenheden op de as (bijvoorbeeld × 1.000).
Oefen dit onderwerp in de les
In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 22 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.