SlaagBaas

Uitleg economie havo · Concept markt

Consumentengedrag

Hoe sterk reageren kopers op een hogere prijs, op een hoger inkomen of op de prijs van een ander product? En wat levert een aankoop de koper op? Daarover gaan betalingsbereidheid, consumentensurplus en elasticiteiten.

Dit moet je kunnen

  • Betalingsbereidheid en consumentensurplus
  • Prijselasticiteit van de vraag
  • Inkomenselasticiteit, vervangers en aanvullingen

De theorie in het kort

Betalingsbereidheid en consumentensurplus

Je betalingsbereidheid is het hoogste bedrag dat je voor een product wilt betalen. Op de collectieve vraaglijn staan de kopers op volgorde: links de hoogste betalingsbereidheid, rechts de laagste.

Prijselasticiteit van de vraag

De prijselasticiteit van de vraag (Ev) meet hoe sterk de gevraagde hoeveelheid reageert op een prijsverandering:

Elasticiteit en omzet

De omzet (totale opbrengst) is prijs × afzet. Of de omzet stijgt of daalt na een prijsverandering, hangt af van de elasticiteit:

Inkomenselasticiteit van de vraag

De inkomenselasticiteit (Ey) laat zien hoe sterk de vraag reageert op een verandering van het inkomen. Daarmee deel je goederen in:

  • Inferieur goed (Ey kleiner dan 0): stijgt het inkomen, dan daalt de vraag. Bijvoorbeeld goedkope huismerkproducten.
  • Normaal goed (Ey groter dan 0): stijgt het inkomen, dan stijgt de vraag. Er zijn twee soorten:
    • Primair (noodzakelijk) goed (Ey tussen 0 en 1): de vraag stijgt procentueel minder sterk dan het inkomen, zoals bij brood.
    • Luxegoed (Ey groter dan 1): de vraag stijgt procentueel sterker dan het inkomen, zoals bij verre reizen.

    In de volledige les ook: Vervangers en aanvullingen, Als de zaal al vol zit.

    Voorbeeld

    Zo pak je een examenvraag aan

    Examenvraag: De kantine verhoogt de prijs van een smoothie van € 3,00 naar € 3,30. De verkoop daalt daardoor van 300 naar 240 per week. Bereken de prijselasticiteit van de vraag en leg uit wat er met de omzet van smoothies gebeurt. (3p)

    1. Procentuele verandering prijs vanaf de beginwaarde: (3,30 − 3,00) ÷ 3,00 × 100% = +10%.
    2. Procentuele verandering hoeveelheid: (240 − 300) ÷ 300 × 100% = −20%.
    3. Ev = −20 ÷ 10 = −2.
    4. Zonder minteken is 2 groter dan 1: prijselastisch. De afzet daalt procentueel sterker dan de prijs stijgt, dus de omzet daalt.

    Antwoord dat alle punten krijgt: prijs +10% en hoeveelheid −20% (1p); Ev = −20 ÷ 10 = −2 (1p); de vraag is prijselastisch: de afzet daalt procentueel sterker (20%) dan de prijs stijgt (10%), dus de omzet daalt (1p).

    Belangrijkste begrippen

    Betalingsbereidheid
    Het hoogste bedrag dat een koper voor een product wil betalen.
    Consumentensurplus
    Het voordeel van kopers: het verschil tussen hun betalingsbereidheid en de marktprijs. In de grafiek de driehoek onder de vraaglijn en boven de prijs.
    Prijselasticiteit van de vraag
    Procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid gedeeld door de procentuele verandering van de prijs.
    Prijselastisch
    De gevraagde hoeveelheid reageert procentueel sterker dan de prijs verandert (Ev kleiner dan −1). Een prijsverhoging verlaagt dan de omzet (prijs × afzet).
    Prijsinelastisch
    De gevraagde hoeveelheid reageert procentueel minder sterk dan de prijs verandert (Ev tussen 0 en −1). Een prijsverhoging verhoogt dan de omzet (prijs × afzet).
    Inkomenselasticiteit van de vraag
    Geeft aan hoe sterk de vraag reageert op een verandering van het inkomen.
    Inferieur goed
    Goed waarvan de vraag daalt als het inkomen stijgt (Ey kleiner dan 0).

    In de les staan nog 3 begrippen, die je oefent met de begrippentrainer.

    Oefen dit onderwerp in de les

    In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 20 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.

    Alle onderwerpen van economie havo