SlaagBaas

Uitleg economie havo · Ruilen over de tijd

Pensioenen

Lisa krijgt haar eerste loonstrook. Er gaat premie af voor haar pensioen. Maar waar gaat dat geld naartoe: naar haar eigen pot, of naar de ouderen van nu, zoals oma Ria? Dat hangt af van het pensioenstelsel. Op het examen moet je de twee stelsels uit elkaar houden en kunnen uitleggen wat vergrijzing, rendement en inflatie ermee doen.

Dit moet je kunnen

  • Het omslagstelsel
  • Het kapitaaldekkingsstelsel
  • Dilemma's bij de keuze

De theorie in het kort

Pensioen: ruilen over de tijd

Als je stopt met werken, heb je geen loon meer. Daarom regel je tijdens je werkende leven een pensioen. Je staat nu een deel van je inkomen af (premie) en krijgt later een uitkering. Zo ruil je consumptie nu tegen consumptie later.

Het omslagstelsel

Bij het omslagstelsel betalen de werkenden van nu premie. Dat geld gaat direct naar de gepensioneerden van nu. Er wordt niets opgespaard. De werkenden rekenen erop dat de volgende generatie later hun pensioen betaalt. Dat heet solidariteit tussen generaties. In Nederland werkt de AOW (het basispensioen) zo.

Het kapitaaldekkingsstelsel

Bij het kapitaaldekkingsstelsel betaal je premie aan een pensioenfonds. Het fonds belegt dat geld, bijvoorbeeld in aandelen en obligaties. Je bouwt zo een eigen vermogen op. Na je pensioen krijg je dat vermogen plus het rendement uitgekeerd. In Nederland werkt het aanvullend pensioen via je werkgever zo.

In de volledige les ook: Dilemma's bij de keuze.

Voorbeeld

Zo pak je een examenvraag aan

Examenvraag: In een land betalen eerst vier werkenden samen het pensioen van één oudere (omslagstelsel). Door vergrijzing zijn dat er straks nog maar twee. Het pensioen per oudere blijft gelijk. Leg uit wat er gebeurt met de premie per werkende. (2p)

  1. Welk stelsel? Het omslagstelsel: de premie gaat direct naar de ouderen van nu.
  2. Wat verandert er? Er komen minder werkenden per oudere (vergrijzing).
  3. Gevolg: hetzelfde pensioen moet door twee in plaats van vier werkenden worden betaald. Elke werkende betaalt dus het dubbele: de premie per werkende stijgt met 100%.

Antwoord dat alle punten krijgt: Bij het omslagstelsel betalen de werkenden van nu direct de pensioenen van nu (1p). Door de vergrijzing moet hetzelfde pensioen per oudere door minder werkenden worden opgebracht, dus stijgt de premie per werkende (hier verdubbelt hij) (1p).

Belangrijkste begrippen

Pensioen
Inkomen na het stoppen met werken; opgebouwd door tijdens het werkende leven premie te betalen.
Omslagstelsel
De premies van de werkenden van nu worden direct gebruikt voor de pensioenen van nu.
Kapitaaldekkingsstelsel
Premies worden belegd; het opgebouwde vermogen plus rendement wordt later aan jezelf uitgekeerd.
AOW
Het Nederlandse basispensioen voor iedereen; gefinancierd via het omslagstelsel.
Aanvullend pensioen
Pensioen via de werkgever en een pensioenfonds; gefinancierd via kapitaaldekking.
Solidariteit tussen generaties
De werkende generatie betaalt voor de oudere generatie, en rekent erop dat de volgende generatie later voor haar betaalt.
Vergrijzing
Het aandeel ouderen in de bevolking stijgt: er komen meer gepensioneerden per werkende.

In de les staan nog 1 begrip, dat je oefent met de begrippentrainer.

Oefen dit onderwerp in de les

In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 20 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.

Alle onderwerpen van economie havo