Uitleg economie havo · Concept markt
Marktvormen
Loop door een stad en je ziet heel verschillende markten: een groentekraam tussen vele andere, kappers die elk anders knippen, een paar grote aanbieders van mobiel internet en één drinkwaterbedrijf. Met marktkenmerken deel je zo'n markt in een marktvorm in. Daarna weet je ook of een bedrijf zelf de prijs kan bepalen.
Dit moet je kunnen
- Marktkenmerken
- Marktvormen indelen
- Prijsnemer of prijszetter
De theorie in het kort
Marktkenmerken
Markten verschillen van elkaar. Met deze marktkenmerken beschrijf je een markt:
- Aantal vragers en aantal aanbieders: veel, weinig of maar één.
- Homogeen of heterogeen goed: bij een homogeen goed zien kopers geen verschil tussen de producten van verschillende aanbieders (zoals suiker of eieren). Bij een heterogeen goed zien kopers wel verschil, bijvoorbeeld door merk, kwaliteit, service of ligging. Maakt een aanbieder zijn product bewust anders dan dat van de concurrent (eigen ontwerp, kwaliteit of service), dan heet dat productdifferentiatie. Zo maakt hij zijn goed heterogeen.
- Toetredingsbarrières: drempels die het moeilijk maken om als nieuwe aanbieder de markt op te komen, zoals een vergunning, een patent of hoge startkosten.
- Transparantie: hoe goed kopers en verkopers de markt kunnen overzien, bijvoorbeeld de prijzen en de kwaliteit. Een vergelijkingssite maakt een markt transparanter.
Vier marktvormen
Met de marktkenmerken deel je een markt in:
- Volledige mededinging / volkomen concurrentie: heel veel vragers en aanbieders, een homogeen goed, geen toetredingsbarrières en een transparante markt.
In de volledige les ook: Prijsnemer of prijszetter?, Waarom kiest de overheid soms zelf voor één aanbieder?.
Voorbeeld
Zo pak je een examenvraag aan
Examenvraag: In Nederland verkopen drie grote bedrijven samen bijna al het mobiele internet. Wie wil beginnen, moet eerst een eigen netwerk aanleggen en een vergunning voor frequenties kopen. Dat kost miljarden euro's. Leg uit welke marktvorm dit is. (2p)
- Tel de aanbieders: drie grote bedrijven, dus een paar.
- Zoek de toetredingsbarrières in de bron: een eigen netwerk en een dure vergunning.
- Een paar grote aanbieders met hoge toetredingsbarrières: een oligopolie.
Antwoord dat alle punten krijgt: Het is een oligopolie (1p), want er zijn maar een paar grote aanbieders en nieuwe bedrijven kunnen moeilijk toetreden, omdat een eigen netwerk en een vergunning miljarden kosten (1p).
Belangrijkste begrippen
- Homogeen goed
- Kopers zien geen verschil tussen de producten van verschillende aanbieders.
- Heterogeen goed
- Kopers zien wel verschil tussen de producten, bijvoorbeeld door merk, kwaliteit of service.
- Productdifferentiatie
- Een aanbieder maakt zijn product bewust anders dan dat van concurrenten (ontwerp, kwaliteit, service), zodat het goed heterogeen wordt.
- Toetredingsbarrière
- Drempel waardoor nieuwe aanbieders moeilijk de markt op kunnen, zoals een vergunning, patent of hoge startkosten.
- Transparantie
- De mate waarin kopers en verkopers de markt (prijzen, kwaliteit) kunnen overzien.
- Marktaandeel
- Deel van de totale afzet of omzet op een markt dat één aanbieder heeft, in procenten.
- Marktmacht
- De mate waarin een aanbieder de prijs kan beïnvloeden.
In de les staan nog 4 begrippen, die je oefent met de begrippentrainer.
Oefen dit onderwerp in de les
In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 23 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.