Uitleg economie havo · Concept markt
Marktmechanisme
Op de markt voor tomaten komen kwekers (het aanbod) en kopers (de vraag) samen. Hoe komt daar de prijs tot stand? En wat gebeurt er met die prijs als er iets verandert, zoals een hittegolf? Op het examen moet je het evenwicht kunnen uitrekenen én kunnen uitleggen hoe de markt naar een nieuw evenwicht gaat.
Dit moet je kunnen
- Het marktmodel: evenwicht berekenen
- Prijsvorming: overschot en tekort
- Verschuivingen en een nieuw evenwicht
De theorie in het kort
Vraag en aanbod samen
Op een markt komen vragers en aanbieders samen. Zet je de collectieve vraaglijn en de collectieve aanbodlijn in één grafiek, dan snijden ze elkaar in het marktevenwicht. Bij die evenwichtsprijs is de gevraagde hoeveelheid gelijk aan de aangeboden hoeveelheid.
Het marktmodel
Op het examen staan vraag en aanbod vaak in een formule:
- Qv = aP + b met a < 0: de gevraagde hoeveelheid. Omdat a negatief is, daalt de vraaglijn.
- Qa = cP + d met c > 0: de aangeboden hoeveelheid. Omdat c positief is, stijgt de aanbodlijn.
- P is de marktprijs; a, b, c en d zijn constanten.
Een nieuw marktevenwicht
Verschuift de vraaglijn of de aanbodlijn, dan ontstaat er bij de oude prijs een overschot of een tekort. Via het marktmechanisme ontstaat een nieuw evenwicht:
- Vraag stijgt (lijn naar rechts): prijs stijgt, hoeveelheid stijgt.
- Vraag daalt (lijn naar links): prijs daalt, hoeveelheid daalt.
- Aanbod stijgt (lijn naar rechts): prijs daalt, hoeveelheid stijgt.
- Aanbod daalt (lijn naar links): prijs stijgt, hoeveelheid daalt.
In de volledige les ook: Het marktmechanisme.
Voorbeeld
Zo pak je een examenvraag aan
Examenvraag: Op de markt voor tomaten geldt Qv = −100P + 600 en Qa = 100P − 100 (Q in duizenden kilo's per dag, P in euro per kilo). Door een hittegolf wordt de vraag Qv = −100P + 700. Bereken de nieuwe evenwichtsprijs en -hoeveelheid. (2p)
- Stel Qv gelijk aan Qa: −100P + 700 = 100P − 100.
- Los P op: 800 = 200P, dus P = 4.
- Vul P in: Qa = 100 × 4 − 100 = 300. Controle: Qv = −400 + 700 = 300. Klopt.
- Vergelijk met het oude evenwicht (P = € 3,50 en Q = 250): prijs en hoeveelheid zijn allebei gestegen, precies zoals je verwacht als de vraag stijgt.
Antwoord dat alle punten krijgt: −100P + 700 = 100P − 100, dus 200P = 800 en P = € 4 (1p). Q = 100 × 4 − 100 = 300, dus 300.000 kilo per dag (1p).
Belangrijkste begrippen
- Marktevenwicht
- De situatie waarin de gevraagde hoeveelheid gelijk is aan de aangeboden hoeveelheid (Qv = Qa); het snijpunt van vraag- en aanbodlijn.
- Evenwichtsprijs
- De prijs waarbij Qv = Qa.
- Evenwichtshoeveelheid
- De hoeveelheid die bij de evenwichtsprijs verhandeld wordt.
- Marktmodel
- Vraag en aanbod in formules: Qv = aP + b (a < 0) en Qa = cP + d (c > 0), met evenwicht als Qv = Qa.
- Marktmechanisme
- Het proces waarbij vraag en aanbod samen de prijs naar het evenwicht duwen.
- Aanbodoverschot
- Bij een prijs boven de evenwichtsprijs is Qa groter dan Qv; de prijs gaat dalen.
- Vraagoverschot (tekort)
- Bij een prijs onder de evenwichtsprijs is Qv groter dan Qa; de prijs gaat stijgen.
In de les staan nog 1 begrip, dat je oefent met de begrippentrainer.
Oefen dit onderwerp in de les
In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 19 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.