Uitleg economie havo · Concept markt
Arbeidsmarkt
Op de arbeidsmarkt ontstaat het loon door vraag en aanbod, net als bij andere producten. Op het examen leg je uit wat er gebeurt met loon, werkgelegenheid en werkloosheid als er iets verandert, of als het loon vastligt door een minimumloon of cao.
Dit moet je kunnen
- Vraag naar en aanbod van arbeid
- Vakbonden, cao’s en minimumloon
- Vaste en flexibele contracten
De theorie in het kort
Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt
Op de arbeidsmarkt wordt arbeid gekocht en verkocht. De prijs van arbeid is het loon, bijvoorbeeld het uurloon.
- Vraag naar arbeid komt van werkgevers (bedrijven en overheid). Hoe hoger het loon, hoe duurder arbeid is en hoe minder arbeid werkgevers vragen. Ze kunnen bijvoorbeeld werk door machines laten doen. De vraaglijn daalt.
- Aanbod van arbeid komt van werknemers: mensen die willen werken. Hoe hoger het loon, hoe meer mensen (of uren) zich aanbieden. De aanbodlijn stijgt.
Veranderingen op de arbeidsmarkt
- De vraag naar arbeid stijgt (lijn naar rechts) als bedrijven meer verkopen, bijvoorbeeld als de economie groeit. Het loon stijgt en er werken meer mensen. Daalt de afzet, of vervangen machines mensen, dan daalt de vraag naar arbeid.
- Het aanbod van arbeid stijgt (lijn naar rechts) als meer mensen willen of kunnen werken, bijvoorbeeld door migratie of doordat mensen later met pensioen gaan. Het loon daalt en er werken meer mensen. Gaan veel mensen met pensioen (vergrijzing), dan daalt het aanbod en stijgt het loon.
In de volledige les ook: Arbeidsmarktinstituties, Vaste en flexibele contracten.
Voorbeeld
Zo pak je een examenvraag aan
Examenvraag: Op de markt voor vakkenvullers is het evenwichtsloon € 14 per uur. In de nieuwe cao spreken vakbonden en werkgevers een uurloon van € 15 af. Leg uit wat er gebeurt met de werkgelegenheid en de werkloosheid op deze markt. (2p)
- Het cao-loon ligt boven het evenwichtsloon: het werkt als een minimumprijs.
- Werkgevers: arbeid wordt duurder, de gevraagde hoeveelheid arbeid daalt (van 300 naar 250).
- Werknemers: bij een hoger loon willen meer mensen werken, de aangeboden hoeveelheid stijgt (van 300 naar 350).
- Het verschil (100) is een aanbodoverschot: werkloosheid.
Antwoord dat alle punten krijgt: Door het hogere loon wordt arbeid duurder, dus werkgevers nemen minder vakkenvullers aan: de werkgelegenheid daalt (1p). Tegelijk willen meer mensen voor dit loon werken, zodat er een aanbodoverschot ontstaat: de werkloosheid stijgt (1p).
Belangrijkste begrippen
- Vraag naar arbeid
- De hoeveelheid arbeid die werkgevers willen inzetten bij elk loon.
- Aanbod van arbeid
- De hoeveelheid arbeid die werknemers willen leveren bij elk loon.
- Prijs van arbeid (uurloon)
- Het loon dat een werknemer per gewerkt uur krijgt.
- Werkloosheid
- Aanbodoverschot op de arbeidsmarkt: mensen willen werken bij het geldende loon, maar vinden geen baan.
- Vakbond
- Organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers.
- Werkgeversorganisatie
- Organisatie die opkomt voor de belangen van werkgevers.
- Cao
- Collectieve arbeidsovereenkomst: afspraken tussen vakbonden en werkgevers(organisaties) over lonen en arbeidsvoorwaarden.
In de les staan nog 3 begrippen, die je oefent met de begrippentrainer.
Verwar de woorden niet: werkgevers vragen arbeid, werknemers bieden arbeid aan.
Oefen dit onderwerp in de les
In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 20 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.