Uitleg economie havo · Welvaart en groei
Ongelijkheid en herverdeling
Kim verdient € 60.000, Joep € 20.000. Wie betaalt naar verhouding de meeste belasting, en worden de verschillen daardoor kleiner? Op het examen reken je met schijven en tarieven, beoordeel je of iets nivelleert en lees je een Lorenzcurve af.
Dit moet je kunnen
- Belastingstelsels: gemiddeld en marginaal tarief, aftrekposten
- De Lorenzcurve: primaire en secundaire inkomensverdeling
- Herverdelen en de gevolgen voor ongelijkheid en economische ontwikkeling
De theorie in het kort
Gemiddeld en marginaal tarief
In Nederland betaal je inkomstenbelasting in schijven: over elk deel van je inkomen geldt een eigen percentage.
- Gemiddeld tarief = te betalen belasting / belastbaar inkomen × 100%.
- Marginaal tarief = het percentage dat je betaalt over de laatst (of extra) verdiende euro.
Belastingstelsels, aftrekposten en heffingskortingen
- Progressief: het gemiddelde tarief stijgt als het inkomen stijgt. Hoge inkomens betalen een groter deel. De verschillen in netto-inkomen worden kleiner: nivelleren.
- Proportioneel: het gemiddelde tarief is voor iedereen gelijk. De verhoudingen tussen de netto-inkomens blijven gelijk.
- Degressief: het gemiddelde tarief daalt als het inkomen stijgt. De verschillen worden groter: denivelleren.
In de volledige les ook: De Lorenzcurve en herverdeling, Ongelijkheid en economische ontwikkeling, Twee groepen vergelijken in procenten.
Voorbeeld
Zo pak je een examenvraag aan
Examenvraag: In een land geldt één tarief van 40% en iedereen krijgt een heffingskorting van € 2.000. Toon met een berekening voor een inkomen van € 20.000 en van € 60.000 aan dat dit stelsel progressief is. (2p)
- Inkomen € 20.000: 0,40 × 20.000 − 2.000 = € 6.000. Gemiddeld tarief = 6.000 / 20.000 × 100% = 30%.
- Inkomen € 60.000: 0,40 × 60.000 − 2.000 = € 22.000. Gemiddeld tarief = 22.000 / 60.000 × 100% ≈ 36,7%.
- Vergelijk: het gemiddelde tarief stijgt met het inkomen.
Antwoord dat alle punten krijgt: Bij € 20.000 is het gemiddelde tarief 30% en bij € 60.000 ongeveer 36,7% (1p). Het gemiddelde tarief stijgt als het inkomen stijgt, dus het stelsel is progressief (1p).
Belangrijkste begrippen
- Gemiddeld belastingtarief
- Te betalen belasting gedeeld door het belastbaar inkomen, × 100%.
- Marginaal belastingtarief
- Het tarief over de laatst verdiende euro.
- Progressief stelsel
- Het gemiddelde tarief stijgt als het inkomen stijgt.
- Proportioneel stelsel
- Het gemiddelde tarief is bij elk inkomen gelijk.
- Degressief stelsel
- Het gemiddelde tarief daalt als het inkomen stijgt.
- Nivelleren / denivelleren
- Inkomensverschillen kleiner maken / groter maken.
- Aftrekpost
- Bedrag dat je vóór de belastingheffing van je inkomen aftrekt.
In de les staan nog 4 begrippen, die je oefent met de begrippentrainer.
Bij een Lorenzfiguur: procentpunt is niet hetzelfde als procent (anders maximaal 1 punt).
Oefen dit onderwerp in de les
In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 24 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.