Uitleg economie havo · Welvaart en groei
Arbeidsmarkt en werkloosheid
Een fietsfabriek in Zwolle zoekt al maanden monteurs. Toch zijn er in Zwolle ook veel mensen werkloos. Hoe kan dat? In deze training leer je wie op de arbeidsmarkt arbeid vraagt en wie arbeid aanbiedt, hoe je werkloosheid berekent en welke oorzaken van werkloosheid er zijn. Op het examen moet je die oorzaken herkennen in een bron en uitleggen.
Dit moet je kunnen
- Begrippen van de arbeidsmarkt
- Werkloosheid door fricties, mismatch en te weinig vraag
- Werkloosheid door loonkosten, uitkeringen en globalisering
De theorie in het kort
Vraag en aanbod van arbeid
Op de arbeidsmarkt is het andersom dan op een productmarkt: mensen bieden arbeid aan en werkgevers vragen arbeid.
- Arbeidsaanbod = de beroepsbevolking: alle mensen die werken of werk zoeken (en direct beschikbaar zijn). Een scholier die geen baan heeft en ook geen baan zoekt, hoort er niet bij.
- Arbeidsvraag = werkgelegenheid (de bezette banen) + openstaande vacatures.
- Werkloosheid: mensen die willen werken en werk zoeken, maar geen baan hebben. Vereenvoudigd: werkloosheid = beroepsbevolking − werkgelegenheid.
Loonontwikkeling
Is de arbeidsmarkt krap (veel vacatures, weinig werklozen), dan moeten werkgevers moeite doen om personeel te vinden: de lonen stijgen sneller. Is de arbeidsmarkt ruim (veel werklozen, weinig vacatures), dan stijgen de lonen minder hard.
Vaste en flexibele contracten
Een vast contract is voor onbepaalde tijd: de werknemer heeft zekerheid. Flexibele contracten zijn bijvoorbeeld een tijdelijk contract, een oproepcontract of uitzendwerk. De werkgever kan dan het aantal werknemers snel aanpassen aan de drukte. Gaat het slecht, dan verliezen flexwerkers vaak als eerste hun werk.
In de volledige les ook: Verklaringen van werkloosheid.
Voorbeeld
Zo pak je een examenvraag aan
Examenvraag: Een fietsfabriek in Zwolle heeft twintig vacatures voor monteurs. Tegelijk zijn er in Zwolle veel werklozen; het zijn vooral koks en kappers. Welke verklaring van werkloosheid past hierbij? Licht je antwoord toe. (2p)
- Zijn er vacatures? Ja: er is wél vraag naar arbeid. Te weinig vraag naar producten is dus niet de oorzaak.
- Passen de werklozen bij de vacatures? Nee: koks en kappers hebben niet de opleiding van een monteur.
- Werklozen en vacatures sluiten niet op elkaar aan qua opleiding en kwaliteiten: dat is mismatch.
Antwoord dat alle punten krijgt: Mismatch (1p). Er zijn wel vacatures, maar de werklozen hebben niet de opleiding of kwaliteiten die de fabriek vraagt. Daardoor blijven de vacatures open en blijven zij werkloos (1p).
Belangrijkste begrippen
- Arbeidsaanbod
- De beroepsbevolking: alle mensen die werken of werk zoeken.
- Arbeidsvraag
- Werkgelegenheid (bezette banen) plus openstaande vacatures.
- Werkgelegenheid
- Het aantal bezette banen.
- Werkloosheid
- Mensen die willen werken en werk zoeken, maar geen baan hebben.
- Krappe arbeidsmarkt
- Veel vacatures en weinig werklozen; de lonen stijgen sneller.
- Flexibel contract
- Tijdelijk contract, oproepcontract of uitzendwerk; minder zekerheid dan een vast contract.
- Frictiewerkloosheid
- Kortdurende werkloosheid door zoektijd tussen twee banen.
In de les staan nog 2 begrippen, die je oefent met de begrippentrainer.
Bij een berekening: het werkloosheidspercentage deel je door de beroepsbevolking, nooit door het aantal banen; let op personen versus arbeidsjaren en op procent versus procentpunt.
Oefen dit onderwerp in de les
In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 20 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.