Uitleg economie havo · Welvaart en groei
Kringloop, nationaal inkomen en welvaart
Een boer, een molen en bakkerij De Korrel maken samen brood. Wat draagt dat bij aan het bbp, waar gaat het geld heen en zegt een hoger bbp iets over hoe goed we het hebben? Op het examen moet je het bbp berekenen, met de kringloop en de saldi rekenen en uitleggen waarom het bbp een beperkte welvaartsmaatstaf is.
Dit moet je kunnen
- Het bbp berekenen vanuit productie, bestedingen en inkomen
- De kringloop, de saldi en de lopende rekening
- Het bbp als (beperkte) welvaartsmaatstaf en de alternatieven
De theorie in het kort
Het bbp: drie manieren van meten
Het bruto binnenlands product (bbp) is de waarde van alles wat in een land in een jaar wordt geproduceerd. De drie manieren komen op hetzelfde bedrag uit.
- Vanuit productie: tel de toegevoegde waarde van alle bedrijven op. Toegevoegde waarde = omzet − ingekochte grond- en hulpstoffen − leveringen door derden (zoals energie of een schoonmaakbedrijf). Lonen trek je niet af: die worden betaald uit de toegevoegde waarde. Zo voorkom je dubbeltelling. De overheid verkoopt haar diensten meestal niet: haar toegevoegde waarde is gelijk aan de salarissen van de ambtenaren.
- Vanuit bestedingen: bbp = C + I + O + E − M. Een buitenlandse toerist die hier brood koopt, hoort bij de export. Niet mee tellen: tweedehands spullen (die zijn al eerder geteld), overdrachten zoals kinderbijslag en het kopen van aandelen.
- Vanuit inkomen: bbp = arbeidsinkomen (loonsom van werknemers + toegerekend loon van zelfstandigen) + kapitaalinkomen (rente, dividend, pacht, huur en winst). Toegerekend loon = het deel van de winst van een zelfstandige dat beloning is voor zijn eigen werk.
In de volledige les ook: De kringloop, de saldi en de lopende rekening, Het bbp en welvaart.
Voorbeeld
Zo pak je een examenvraag aan
Examenvraag: De Korrel heeft een omzet van € 720.000. Ze koopt voor € 180.000 meel in, betaalt € 60.000 aan een energie- en een schoonmaakbedrijf en € 300.000 aan lonen. Bereken de toegevoegde waarde van De Korrel. (2p)
- Trek alleen de inkoop bij andere bedrijven af: meel én de leveringen door derden.
- Laat de lonen staan: die worden betaald uit de toegevoegde waarde.
Antwoord dat alle punten krijgt: 720.000 − 180.000 − 60.000 = € 480.000 (1p: inkoop en leveringen door derden afgetrokken; 1p: lonen niet afgetrokken, juiste uitkomst).
Examenvraag: Een Duitse bank leent De Korrel geld. De Korrel betaalt elk jaar rente aan die bank. Leg uit wat dit betekent voor het saldo van de lopende rekening van Nederland. (2p)
Antwoord dat alle punten krijgt: De rente is een primair inkomen dat naar het buitenland gaat: een betaling op de lopende rekening (1p). Daardoor daalt het saldo van de lopende rekening (1p).
Belangrijkste begrippen
- Bruto binnenlands product (bbp)
- De totale waarde van de productie in een land in een jaar: de som van alle toegevoegde waarden.
- Toegevoegde waarde
- Omzet minus ingekochte grond- en hulpstoffen en leveringen door derden.
- Toegerekend loon
- Het deel van het inkomen van een zelfstandige dat als beloning voor zijn eigen arbeid wordt gezien.
- Kapitaalinkomen
- Rente, dividend, pacht, huur en winst.
- Particulier spaarsaldo
- Besparingen minus investeringen (S − I).
- Overheidssaldo
- Belastingontvangsten minus overheidsbestedingen (B − O). Negatief is een begrotingstekort.
- Lopende rekening
- Deel van de betalingsbalans met goederen, diensten, primaire en secundaire inkomens van en naar het buitenland.
In de les staan nog 9 begrippen, die je oefent met de begrippentrainer.
Let op: één maatregel kan het groene bbp twee kanten op duwen.
Oefen dit onderwerp in de les
In de les over dit onderwerp: een video met vragen tussendoor, 21 oefenvragen met uitleg en de volledige theorie.